Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) trong ngành cảng biển và đóng tàu

Trong các tình huống bảo trì – sửa chữa như: bảo dưỡng cơ cấu nâng của cẩu bờ, bảo trì hệ thống động lực tàu, thay ray cẩu giàn…, năng lượng nguy hiểm thường tồn tại đồng thời với các rủi ro như rơi vật nặng, lật tàu, phun tia thủy lực áp suất cao.

Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) trong ngành cảng biển và đóng tàu

Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) trong ngành cảng biển và đóng tàu

KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) TRONG NGÀNH CẢNG BIỂN VÀ ĐÓNG TÀU

I. Bối cảnh triển khai và Sự cần thiết

Ngành cảng biển và đóng tàu là trụ cột cốt lõi của hạ tầng giao thông vận tải và sản xuất thiết bị cao cấp. Năm 2024, năng lực thông qua hàng hóa và container tại các cảng của chúng ta tiếp tục giữ vững vị trí hàng đầu thế giới; sản lượng đóng tàu hoàn thiện, cùng các chỉ số về đơn hàng mới và đơn hàng tồn đọng đều chiếm tỷ trọng lớn trên toàn cầu, khẳng định năng lực vượt trội của ngành.

1. Đặc điểm cốt lõi của ngành:

Ngành cảng biển và đóng tàu bao gồm hai mảng chính: "Bốc xếp hàng hóa tại cảng (Cẩu giàn STS, cẩu RTG, xe nâng container)" và "Đóng mới/Sửa chữa tàu thủy (Sửa chữa tại đốc, sửa chữa trên mặt nước, hàn vỏ tàu)". Các đặc trưng điển hình bao gồm: Mật độ thiết bị hạng nặng lớn (trọng lượng mỗi cẩu STS vượt quá nghìn tấn); Tần suất nâng hạ dày đặc (nâng hạ container/phân đoạn tàu); Hệ thống thủy lực cao áp phức tạp (cơ cấu nâng của cẩu giàn, hệ thống lái của tàu); Môi trường hàng hải đặc thù (làm việc trên mặt nước, rủi ro tàu nghiêng).

Trong các tình huống bảo trì, sửa chữa (như bảo dưỡng cơ cấu nâng cẩu giàn, bảo trì hệ thống động lực tàu, thay ray cẩu RTG), các nguồn Năng lượng nguy hiểm (Hazardous Energy) kết hợp cùng rủi ro rơi vật nặng, lật tàu và phun trào dịch thủy lực sẽ tạo ra nguy cơ kép. Nếu không thực hiện Cách ly nguồn năng lượng (ví dụ: không khóa cần trục cẩu giàn, không ngắt năng lượng động cơ chính của tàu), rất dễ dẫn đến các tai nạn đặc biệt nghiêm trọng như rơi vật nặng, kẹt cơ khí, bỏng do dịch thủy lực (điển hình như vụ tai nạn năm 2022 tại một cảng biển, do không thực hiện LOTO khiến cẩu RTG vô tình khởi động làm rơi container đè nát tàu). LOTO chính là tuyến phòng thủ cốt lõi để bảo vệ "Con người + Thiết bị + Tuân thủ hàng hải".

2. Các loại năng lượng nguy hiểm:

- Năng lượng trọng yếu: Điện năng (Hệ thống điều khiển điện cẩu STS/RTG, nguồn điện động cơ chính của tàu); Cơ năng (Tang trống máy tời, chân vịt tàu); Năng lượng thủy lực (Xy lanh nâng cẩu giàn, hệ thống lái tàu, áp suất có thể vượt quá 25MPa); Khí động năng (Súng siết bu lông khí nén, van khí nén trên boong tàu).

- Năng lượng đặc thù ngành: Trọng lực (Hàng hóa đang treo, phân đoạn tàu, cần trục cẩu giàn); Áp suất (Hệ thống khí nén cao áp, đường ống hơi nước trên tàu); Nhiệt năng (Thiết bị hàn vỏ tàu, lò nung tại cảng).

II. Các điểm cách ly tham khảo

   
✓ Cần trục container (STS)✓ Hệ thống cấp liệu và bôi trơn✓ Xe vận chuyển container (Straddle carrier)
✓ Cẩu chân đế (Shore crane)✓ Cẩu giàn bánh lốp (RTG)✓ Hệ thống băng tải
✓ Xe nâng mặt trước (Reach stacker)✓ Xe nâng (Forklift)✓ Hệ thống phòng cháy chữa cháy
✓ Máy tời (Winch)✓ Hệ thống neo buộc✓ Bơm và Van
✓ Hệ thống phân phối điện✓ Hệ thống thông tin và an toàn✓ Các thiết bị khác

III. Lợi ích khi triển khai

1. Bảo đảm an toàn kép:

- Bảo vệ nhân viên khỏi rủi ro rơi vật nặng, kẹt cơ khí, phun trào thủy lực (Tai nạn trong ngành này có tỷ lệ tử vong cao, LOTO giúp giảm hơn 65% rủi ro tai nạn chết người).

- Tránh hư hại các thiết bị cốt lõi như cẩu giàn, động cơ chính của tàu (Giá trị mỗi chiếc cẩu giàn có thể lên tới hàng trăm tỷ đồng).

2. Tuân thủ quy định và Hàng hải:

Đáp ứng các tiêu chuẩn OSHA, Công ước SOLAS và các quy định pháp luật Việt Nam như Luật An toàn, vệ sinh lao động, Quy định quản lý khai thác cảng biển. Các cảng cần có "Giấy phép khai thác cảng", các xưởng đóng tàu cần "Giấy chứng nhận năng lực đóng mới tàu thủy", trong đó việc tuân thủ LOTO là hạng mục kiểm duyệt cốt lõi (Việc không đạt chuẩn sẽ ảnh hưởng đến quyền tiếp cận hàng hải).

3. Giảm thiểu chi phí và Sản xuất:

Thông qua các giải pháp Khóa & Treo thẻ an toàn chuyên nghiệp giúp giảm thời gian dừng hoạt động ngoài ý muốn; đồng thời cắt giảm chi phí bồi thường tai nạn lao động (thường vượt quá 2 tỷ đồng mỗi vụ), chi phí sửa chữa thiết bị và các khoản phạt từ cơ quan hàng hải.

4. Cửa ngõ hợp tác quốc tế:

Việc nâng cao năng lực quản lý an toàn giúp doanh nghiệp đủ điều kiện hợp tác với các hãng vận tải biển quốc tế (Hồ sơ thực thi LOTO là hạng mục bắt buộc phải thẩm định trước khi hợp tác), đồng thời phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn hàng hải quốc tế của IMO và ISO 45001.

Việc tuân thủ các thực hành này không chỉ bảo vệ nhân viên mà còn thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc xây dựng văn hóa an toàn và cải tiến liên tục.

IV. Đề xuất Thiết bị khóa an toàn LOTO

BẢNG KHUYẾN NGHỊ THIẾT BỊ KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO)

STT

Tên thiết bị LOTO

Loại năng lượng cách ly

Phạm vi / Ứng dụng thực tế

Ghi chú sử dụng an toàn

1Thiết bị khóa vanThủy lực / Khí nén / HơiVan bi, van cổng, van bướm trong hệ thống cấp dầu, khí, hơiChọn đúng kích thước van, khóa ở vị trí đóng hoàn toàn
2Thiết bị khóa cầu dao / AptomatĐiện năngCầu dao, MCCB, MCB trong tủ điện, trạm phân phốiChỉ Nhân viên được ủy quyền mới được tháo khóa
3Thiết bị khóa công tắc điệnĐiện năngNút nhấn, công tắc xoay, công tắc điều khiển máyKết hợp thẻ cảnh báo an toàn khi khóa
4Thiết bị khóa cápĐa năng (điện, cơ, thủy lực)Điểm khóa không cố định, nhiều nguồn năng lượng cùng lúcĐiều chỉnh chiều dài cáp phù hợp, tránh chùng
5Móc khóa an toàn (Khóa nhóm)Áp dụng cho mọi loại năng lượngBảo trì có nhiều người tham giaMỗi người giữ 1 ổ khóa riêng
6Ổ khóa an toàn (Safety Padlock)Áp dụng chungDùng cùng mọi thiết bị LOTOQuản lý chìa khóa 1–1, không dùng chìa tổng
7Thẻ cảnh báo an toàn (Tagout Device)Cảnh báo trực quanGắn kèm thiết bị khóaGhi rõ tên người khóa, thời gian, lý do
8Hộp khóa nhóm LOTOĐa năngBảo trì thiết bị lớn, dây chuyềnLưu trữ chìa khóa nguồn sau khi khóa
9Thiết bị khóa khí nénKhí nénĐầu nối khí, van cấp khíXả áp hoàn toàn trước khi khóa
10Thiết bị khóa cơ cấu cơ khíCơ năng / Trọng lựcBánh đà, trục quay, tang cuốnKết hợp chèn cơ khí nếu cần

📌 Lưu ý đào tạo & triển khai tại nhà máy

- Luôn xác định tất cả nguồn năng lượng nguy hiểm trước khi khóa

- Chỉ Nhân viên được ủy quyền (Authorized Employee) mới được thực hiện LOTO

- Không tháo khóa của người khác trong mọi trường hợp

- Kết hợp quy trình – thiết bị – đào tạo để đạt hiệu quả LOTO thực tế

Quy Trình Khóa & Treo Thẻ An Toàn (LOTO) Chi Tiết Cho Ngành Cảng Biển

Quy trình này được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn OSHA 1910.147 về kiểm soát năng lượng nguy hiểm và các quy định bổ sung tại 29 CFR 1915.89 dành riêng cho ngành hàng hải, bao gồm cảng biển và đóng tàu. Quy trình nhằm bảo vệ nhân viên khỏi các nguồn năng lượng nguy hiểm trong quá trình bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị tại cảng biển, chẳng hạn như cần cẩu container, cổng trục, hệ thống thủy lực, bơm và van, hoặc hệ thống điện trên tàu. Mọi nhân viên phải được đào tạo và tuân thủ nghiêm ngặt để tránh tai nạn như khởi động bất ngờ, rơi vật nặng hoặc phun tia thủy lực.

Yêu Cầu Chung:

- Chỉ nhân viên được ủy quyền mới thực hiện LOTO; nhân viên bị ảnh hưởng phải được thông báo trước.

- Sử dụng thiết bị khóa an toànthẻ cảnh báo an toàn đạt chuẩn (ví dụ: ổ khóa an toàn với chìa khóa riêng biệt, không sao chép).

- Đối với khóa nhóm (group lockout), mỗi nhân viên phải áp dụng khóa cá nhân và thực hiện hành động xác nhận (sign in/sign out) theo quy định hàng hải.

- Lập kế hoạch LOTO cụ thể cho từng thiết bị (ví dụ: cần cẩu container phải có quy trình riêng, bao gồm cách ly điện, thủy lực và trọng lực).

- Kiểm tra định kỳ và ghi chép hồ sơ LOTO (ngày thực hiện, người thực hiện, thiết bị).

Các Bước Quy Trình LOTO (Dạng Từng Bước):

Bước 1:Chuẩn Bị (Preparation)

- Xác định tất cả các nguồn năng lượng nguy hiểm liên quan đến thiết bị (ví dụ: điện năng từ tủ điều khiển cần cẩu, thủy lực từ xi lanh nâng, trọng lực từ cần cẩu hoặc hàng hóa treo, khí nén từ van khí nén trên boong tàu).

- Kiểm tra sơ đồ thiết bị, danh sách điểm cách ly (ví dụ: cầu dao/aptomat cho hệ thống điện, van khóa cho đường ống thủy lực, chặn cơ khí cho cần cẩu).

- Thông báo cho tất cả nhân viên bị ảnh hưởng (ví dụ: tài xế xe nâng, nhân viên vận hành tàu) về thời gian và phạm vi công việc.

- Chuẩn bị đầy đủ thiết bị khóa an toàn (ổ khóa an toàn, thiết bị khóa van, thiết bị khóa cáp), thẻ cảnh báo an toàn (ghi rõ tên người khóa, lý do, thời gian, số điện thoại) và công cụ kiểm tra (multimeter cho điện, manometer cho áp suất).

Bước 2:Tắt Thiết Bị (Shutdown)

- Tắt thiết bị theo quy trình vận hành tiêu chuẩn (ví dụ: nhấn nút dừng khẩn cấp trên cần cẩu container, tắt động cơ chính tàu).

- Đợi thiết bị dừng hoàn toàn (ví dụ: cần cẩu hạ xuống vị trí an toàn, hệ thống thủy lực xả áp).

- Kiểm tra xem thiết bị có còn hoạt động không (ví dụ: quan sát chuyển động của cần cẩu hoặc nghe tiếng động cơ).

Bước 3: Cách Ly Nguồn Năng Lượng (Energy Isolation)

- Áp dụng biện pháp cách ly tại các điểm cách ly đã xác định (ví dụ: ngắt cầu dao/aptomat trong tủ điện cần cẩu, đóng thiết bị khóa van trên đường ống thủy lực, chặn cơ khí để chống rơi do trọng lực).

- Đối với năng lượng đặc thù ngành cảng biển: Xả áp suất khí nén/hơi, hạ thấp cần cẩu hoặc hàng hóa để loại bỏ trọng lực, ngắt nguồn điện dự phòng trên tàu.

- Đảm bảo tất cả nguồn năng lượng được cách ly hoàn toàn (ví dụ: sử dụng thiết bị khóa cáp cho nhiều điểm cách ly trên hệ thống băng chuyền).

Bước 4: Áp Dụng Khóa Và Thẻ (Lockout/Tagout Application)

- Gắn thiết bị khóa an toàn (ví dụ: ổ khóa an toàn trên cầu dao/aptomat hoặc thiết bị khóa van).

- Treo thẻ cảnh báo an toàn bên cạnh khóa, với thông tin rõ ràng: "KHÔNG VẬN HÀNH – ĐANG BẢO DƯỠNG" kèm chi tiết cá nhân.

- Trong khóa nhóm, sử dụng khóa móc an toàn (safety hasp) để mỗi nhân viên gắn khóa cá nhân; yêu cầu sign in/sign out để theo dõi.

Bước 5: Kiểm Tra Và Xử Lý Năng Lượng Tích Trữ (Stored Energy Check And Relief)

- Kiểm tra và giải phóng năng lượng còn lại (ví dụ: xả áp thủy lực qua van xả, phóng điện tụ điện trong hệ thống điện, hạ thấp cần cẩu để loại bỏ trọng lực).

- Sử dụng dụng cụ đo lường để xác nhận (ví dụ: kiểm tra điện áp bằng multimeter, áp suất bằng đồng hồ đo).

- Lặp lại nếu cần để đảm bảo không còn năng lượng nguy hiểm (ví dụ: trong hệ thống khí nén trên tàu, xả hết khí dư).

Bước 6: Xác Nhận Cách Ly (Verification Of Isolation)

- Thử khởi động thiết bị bằng cách nhấn nút khởi động thông thường để kiểm tra xem có hoạt động không (ví dụ: thử cần điều khiển cần cẩu nhưng không được phép di chuyển).

- Xác nhận trực quan và đo lường rằng không có năng lượng (ví dụ: không có dòng điện, áp suất bằng 0, không chuyển động).

- Nếu không đạt, quay lại bước cách ly và khắc phục.

Bước 7: Thực Hiện Công Việc (Perform The Work)

- Tiến hành bảo dưỡng hoặc sửa chữa chỉ khi xác nhận an toàn (ví dụ: thay ray cổng trục, kiểm tra hệ thống thủy lực tàu).

- Giám sát liên tục để đảm bảo LOTO không bị can thiệp (ví dụ: đặt biển cảnh báo quanh khu vực cần cẩu).

- Nếu công việc kéo dài, kiểm tra lại LOTO định kỳ (ví dụ: ca làm việc mới phải xác nhận).

Bước 8: Phục Hồi Thiết Bị (Restoration)

- Kiểm tra khu vực làm việc sạch sẽ, công cụ đã rút khỏi (ví dụ: không để quên dụng cụ trong hệ thống thủy lực).

- Thông báo cho nhân viên bị ảnh hưởng về việc khôi phục.

- Tháo thẻ và khóa (chỉ người gắn khóa mới được tháo khóa cá nhân; trong khóa nhóm, tháo theo thứ tự sign out).

- Khởi động thiết bị an toàn (ví dụ: kiểm tra cần cẩu di chuyển chậm trước khi vận hành đầy tải).

- Ghi chép hoàn tất vào hồ sơ LOTO.

Cảnh Báo An Toàn (WARNING):

- KHÔNG BAO GIỜ bỏ qua bất kỳ bước nào; vi phạm có thể dẫn đến tai nạn chết người, như khởi động bất ngờ gây rơi container.

- Trong môi trường cảng biển, luôn xem xét yếu tố thời tiết (mưa, gió) và rủi ro hàng hải (tàu di chuyển) khi áp dụng LOTO.

- Đào tạo hàng năm và kiểm toán LOTO là bắt buộc để tuân thủ Luật An toàn, vệ sinh lao động Việt Nam và các quy định quốc tế như SOLAS.

Quy trình này nên được điều chỉnh cụ thể cho từng nhà máy cảng biển tại Việt Nam, dựa trên đánh giá rủi ro và thiết bị thực tế.

 

Tác giả: Prolockey