Khóa & Treo thẻ LOTO trong ngành luyện kim và gia công kim loại

Trong các tình huống bảo trì, sửa chữa (như bảo dưỡng lò cao khi ngừng gió, thay trục cán, bảo dưỡng súng thổi oxy của lò chuyển), năng lượng nguy hiểm thường kết hợp với nguy cơ bỏng nhiệt độ cao và nguy cơ nổ. Nếu không thực hiện cách ly nguồn năng lượng (ví dụ: lò cao chưa hạ nhiệt, máy cán chưa khóa trục cán), rất dễ xảy ra các tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.

Khóa & Treo thẻ LOTO trong ngành luyện kim và gia công kim loại

Khóa & Treo thẻ LOTO trong ngành luyện kim và gia công kim loại

KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) TRONG NGÀNH LUYỆN KIM VÀ GIA CÔNG KIM LOẠI

I. Bối cảnh triển khai và Sự cần thiết

Ngành luyện kim là ngành công nghiệp nền tảng cốt lõi trong hệ thống công nghiệp của nước ta. Ngành luyện kim và gia công kim loại đảm nhận sứ mệnh then chốt là chuyển hóa tài nguyên khoáng sản thành nguyên liệu công nghiệp. Năm 2024, sản lượng thép thô đạt 1,03 tỷ tấn, đồng tinh luyện đạt 11 triệu tấn và nhôm điện phân đạt 42 triệu tấn. Sản lượng các sản phẩm kim loại chính liên tục giữ vị trí dẫn đầu thế giới trong nhiều năm, cung cấp các loại thép và kim loại màu thiết yếu cho các lĩnh vực chiến lược như ô tô, hạ tầng, năng lượng mới và thiết bị cao cấp.

1. Đặc điểm cốt lõi của ngành:

Công nghiệp luyện kim thép có các đặc trưng điển hình như: Chuỗi quy trình dài (Luyện cốc → Luyện gang → Luyện thép → Cán thép); Mật độ thiết bị nhiệt độ cao lớn (Lò cao, lò thổi); Nhiều máy móc hạng nặng (Máy cán, cần trục, máy đúc liên tục); Chu kỳ sản xuất liên tục dài (Lò cao thường vận hành 3-5 năm không dừng nghỉ).

Trong các tình huống bảo trì, sửa chữa (như bảo trì lò cao khi dừng gió, thay trục máy cán, bảo dưỡng súng oxy lò thổi), các nguồn Năng lượng nguy hiểm (Hazardous Energy) kết hợp cùng rủi ro bỏng nhiệt độ cao và cháy nổ sẽ tạo ra nguy cơ kép. Nếu không thực hiện Cách ly nguồn năng lượng (ví dụ: lò cao chưa hạ nhiệt, máy cán chưa khóa trục cán), rất dễ dẫn đến các tai nạn đặc biệt nghiêm trọng như bắn bắn kim loại nóng chảy, kẹt cơ khí, phun trào hơi nước áp suất cao. LOTO chính là tuyến phòng thủ cốt lõi để bảo vệ "Con người + Thiết bị + Sản xuất".

2. Các loại năng lượng nguy hiểm:

- Năng lượng trọng yếu: Điện năng (Hệ thống điều khiển máy cán, cần trục); Cơ năng (Trục máy cán, khuôn kết tinh máy đúc liên tục); Nhiệt năng (Lò cao, lò thổi, lò nung); Áp suất (Lò gió nóng, đường ống cao áp súng oxy).

- Năng lượng thứ cấp: Thủy lực (Hệ thống ép máy cán); Khí động năng (Van khí nén, hệ thống phun than).

II. Các điểm cách ly tham khảo

   
✓ Lò cao✓ Lò ủ✓ Máy cắt tấm
✓ Máy cán✓ Lò hồ quang điện✓ Mạ kẽm nhúng nóng
✓ Máy cán nguội✓ Máy đúc liên tục✓ Dây chuyền chia cuộn
✓ Máy ép và Máy đột dập✓ Hệ thống băng tải✓ Dây chuyền tẩy rỉ (Acid pickling)
✓ Hệ thống phân phối điện✓ Thiết bị vận chuyển vật liệu✓ Các khu vực khác

III. Lợi ích khi triển khai

1. Bảo đảm an toàn kép:

- Bảo vệ nhân viên khỏi rủi ro bỏng nhiệt độ cao, kẹt cơ khí, phun trào áp suất cao (Tai nạn ngành thép thường gây thương tật nặng hoặc tử vong, LOTO giúp giảm hơn 70% rủi ro tai nạn chết người).

- Tránh hư hỏng các thiết bị cốt lõi như lò cao, máy cán (Giá trị mỗi lò cao có thể vượt quá nghìn tỷ đồng).

2. Tuân thủ quy định và Sản xuất:

Đáp ứng các tiêu chuẩn OSHA, Công ước ILO số 155 và các quy định pháp luật Việt Nam như Luật An toàn, vệ sinh lao động, GB 12348-2022. Doanh nghiệp luyện kim cần có "Giấy phép sản xuất an toàn", trong đó việc tuân thủ LOTO là hạng mục kiểm duyệt cốt lõi (Việc không đạt chuẩn sẽ bị đình chỉ sản xuất).

3. Giảm thiểu chi phí và Rủi ro:

Thông qua các giải pháp Khóa & Treo thẻ an toàn chuyên nghiệp giúp giảm thời gian dừng máy ngoài ý muốn; đồng thời cắt giảm chi phí bồi thường tai nạn lao động (thường vượt quá 1 tỷ đồng mỗi vụ), chi phí sửa chữa thiết bị và các khoản phạt vi phạm môi trường.

4. Nâng cao năng lực cạnh tranh:

Việc nâng cao năng lực quản lý an toàn giúp doanh nghiệp đủ điều kiện hợp tác với các tập đoàn thép đa quốc gia (Hồ sơ thực thi LOTO là hạng mục bắt buộc phải thẩm định trước khi hợp tác), đồng thời phù hợp với các tiêu chuẩn xuất khẩu như CE của EU và API của Hoa Kỳ.

Việc tuân thủ các thực hành này không chỉ bảo vệ nhân viên mà còn thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc xây dựng văn hóa an toàn và cải tiến liên tục.

IV. Đề xuất Thiết bị khóa an toàn LOTO

DANH MỤC THIẾT BỊ KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) CHUYÊN DỤNG

STTTên thiết bịThuật ngữ gốc (EN)Ứng dụng thực tế trong nhà máy thépĐặc tính kỹ thuật ưu tiên
1Ổ khóa an toànSafety PadlockKhóa các điểm cách ly điện (Aptomat) và van dẫn khí/hơi.Thân nhựa Zenex™ chịu nhiệt hoặc nhôm sơn tĩnh điện; chống bụi bẩn bám vào lõi khóa.
2Thiết bị khóa AptomatCircuit Breaker LockoutKhóa nguồn điện cho máy cán, máy đúc liên tục, cần trục hạng nặng.Loại khóa đa năng (Universal), phù hợp cho cả Aptomat khối (MCCB) dòng lớn.
3Thiết bị khóa vanValve LockoutKhóa van đường ống oxy, khí gas, nước làm mát lò cao và hệ thống thủy lực.Chất liệu nhựa ABS chịu lực hoặc thép không gỉ để tránh bị biến dạng do nhiệt độ môi trường.
4Thiết bị khóa mặt bíchFlange Blind LockoutSử dụng khi bảo trì đường ống dẫn khí lò cao hoặc hóa chất tẩy rỉ.Thiết kế bao kín đai ốc, ngăn chặn hoàn toàn việc tháo mặt bích khi đang sửa chữa.
5Hộp khóa nhómGroup Lock BoxDùng trong kỳ bảo trì lớn (Turnaround) khi có nhiều tổ đội (Cơ, Điện, Thầu phụ) cùng làm việc.Hộp thép sơn tĩnh điện, có kính trong suốt để kiểm soát chìa khóa cách ly bên trong.
6Càng khóa an toànSafety HaspCho phép tối đa 6-8 công nhân cùng khóa vào một vị trí cách ly duy nhất.Thép mạ chống gỉ hoặc nhôm đúc, chịu được va đập mạnh từ thiết bị cơ khí.
7Thiết bị khóa dây cápCable LockoutKhóa các tay gạt van lớn hoặc các vị trí khó tiếp cận trên cao của lò cao.Dây cáp thép bọc nhựa, chịu nhiệt và chống ăn mòn hóa chất (khu vực acid).
8Thẻ cảnh báo an toànTagout DeviceTreo kèm ổ khóa để nhận diện người đang làm việc và loại năng lượng nguy hiểm.Nhựa PVC siêu bền, có thể ghi bằng bút lông dầu, chịu được nhiệt và dầu mỡ.
9Thiết bị khóa nút nhấnEmergency Stop/Push Button LockoutKhóa các nút dừng khẩn cấp hoặc nút điều khiển tại bàn điều khiển máy cán.Nắp chụp nhựa Polycarbonate trong suốt, có thể khóa bằng ổ khóa tiêu chuẩn.

💡 Khuyến nghị thực tế cho chuyên gia EHS:

- Phân màu theo bộ phận: Trong ngành thép, nên quy định màu khóa cực kỳ nghiêm ngặt:

+ Màu Đỏ: Bộ phận Điện.

+ Màu Xanh dương: Bộ phận Cơ khí.

+ Màu Vàng: Nhà thầu bên ngoài.

- Hệ thống Chìa khóa (Key System): Ưu tiên hệ thống KD (Keyed Different - Mỗi khóa 1 chìa riêng) để đảm bảo tính cá nhân hóa và chịu trách nhiệm cao nhất.

- Trạm LOTO (LOTO Station): Do nhà máy thép có diện tích rất rộng, nên lắp đặt các trạm treo khóa tại từng phân xưởng (Lò cao, Xưởng cán, Xưởng đúc) thay vì để tập trung tại phòng an toàn.

Quy Trình Khóa & Treo Thẻ An Toàn (LOTO) Chi Tiết Cho Lò Cao (Blast Furnace)

Quy trình này được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn OSHA 1910.147 (Control of Hazardous Energy), các hướng dẫn an toàn luyện kim quốc tế (ILO, ISO 45001) và thực tiễn tại các nhà máy luyện thép lớn ở Việt Nam (như Formosa Hà Tĩnh, Hòa Phát, Thái Nguyên…).

Mục tiêu: Bảo vệ nhân viên khỏi các nguồn năng lượng nguy hiểm trong quá trình bảo dưỡng, sửa chữa lò cao (ví dụ: kiểm tra lớp lót chịu lửa, thay thế ống gió nóng, bảo dưỡng hệ thống nạp liệu, kiểm tra van xả khí…).

Lò cao là thiết bị đặc biệt nguy hiểm với nhiệt độ cao (>1500°C), áp suất khí lớn, khí độc (CO, CO₂), nguy cơ nổ khí và phun bắn kim loại nóng chảy. Chỉ nhân viên được ủy quyền mới thực hiện LOTO. Phải lập kế hoạch LOTO riêng cho từng lần dừng gió lò cao (furnace shutdown/relining/repair).

Yêu Cầu Chung:

- Lập kế hoạch LOTO cụ thể cho lò cao (bao gồm danh sách tất cả điểm cách ly, sơ đồ hệ thống, thứ tự thực hiện).

- Sử dụng thiết bị khóa an toàn đạt chuẩn (ổ khóa an toàn riêng biệt, không sao chép chìa, màu sắc phân biệt bộ phận).

- Kết hợp khóa nhóm (group lockout) với hộp khóa nhóm (group lock box) để nhiều nhóm thợ (lớp lót, cơ khí, điện, khí nén…) cùng tham gia.

- Phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận: vận hành lò, bảo dưỡng, an toàn, môi trường.

- Thông báo trước cho toàn bộ nhân viên bị ảnh hưởng (bao gồm cả ca trực lò cao).

- Ghi chép đầy đủ hồ sơ LOTO (ngày, người thực hiện, thời gian khóa/tháo, kết quả kiểm tra).

Các Bước Quy Trình LOTO Cho Lò Cao (Dạng Từng Bước):

Bước 1: Chuẩn Bị (Preparation)

- Xác định tất cả nguồn năng lượng nguy hiểm liên quan đến lò cao: Nhiệt năng (lớp lót, khí nóng), Áp suất (khí nổ lò cao, gió nóng, khí CO), Điện năng (hệ thống điều khiển, quạt thổi, băng tải nạp liệu), Cơ năng (băng tải, van xoay, cần cẩu nạp liệu), Hóa năng (khí CO độc hại, bụi than).

- Kiểm tra sơ đồ lò cao, danh sách điểm cách ly (do kỹ sư an toàn và kỹ sư vận hành lò lập).

- Thông báo kế hoạch dừng lò cho tất cả nhân viên bị ảnh hưởng (ít nhất 24-48 giờ trước).

- Chuẩn bị thiết bị: ổ khóa an toàn, thiết bị khóa van khí/áp lực, thiết bị khóa cáp, thẻ cảnh báo, dụng cụ đo (multimeter, manometer khí, máy đo CO).

Bước 2: Tắt Thiết Bị & Giảm Tải Lò (Shutdown & Blowdown)

- Thực hiện quy trình dừng gió lò cao theo SOP vận hành (giảm dần gió, giảm nạp liệu, xả khí dư).

- Đợi lò nguội dần đến mức an toàn (thường dưới 200°C cho một số công việc, hoặc thấp hơn tùy hạng mục).

- Xả hết khí nổ (CO, khí nổ lò) qua hệ thống xả an toàn và kiểm tra nồng độ CO = 0 bằng máy đo khí.

Bước 3: Cách Ly Nguồn Năng Lượng (Energy Isolation)

- Ngắt và khóa tất cả nguồn điện (cầu dao/aptomat tủ điều khiển lò, quạt thổi, băng tải nạp liệu).

- Đóng và khóa các van khí chính (van gió nóng, van khí nổ, van oxy, van khí CO).

- Chặn cơ khí (chèn chặn, khóa bánh răng băng tải, khóa van xoay nạp liệu).

- Xả áp suất toàn bộ hệ thống (khí nổ, gió nóng, hơi nước) qua van xả an toàn.

- Ngắt nguồn điện dự phòng và UPS cho hệ thống điều khiển.

Bước 4: Áp Dụng Khóa Và Thẻ (Lockout/Tagout Application):

- Gắn thiết bị khóa an toàn tại mọi điểm cách ly (ổ khóa trên aptomat, thiết bị khóa van khí, khóa cáp cho hệ thống phức tạp).

- Treo thẻ cảnh báo an toàn rõ ràng: “KHÔNG VẬN HÀNH – LÒ CAO ĐANG BẢO DƯỠNG” Tên người khóa – Bộ phận – Lý do – Thời gian – SĐT liên lạc.

- Sử dụng hộp khóa nhóm cho các nhóm thợ khác nhau; mỗi người gắn ổ khóa cá nhân.

Bước 5: Kiểm Tra Và Xử Lý Năng Lượng Tích Trữ (Stored Energy Check And Relief):

- Giải phóng năng lượng còn lại: xả áp khí, xả hơi nước, làm nguội lớp lót, xả bụi than.

- Đo xác nhận: Điện áp = 0 tại các điểm điện; Áp suất khí = 0; Nồng độ CO < 20 ppm (hoặc theo quy định); Nhiệt độ bề mặt an toàn cho tiếp cận.

- Lặp lại đo nếu cần (đặc biệt khí CO tích tụ trong không gian kín).

Bước 6: Xác Nhận Cách Ly (Verification Of Isolation):

- Thử khởi động hệ thống bằng nút điều khiển thông thường (không được hoạt động).

- Kiểm tra trực quan: van đã khóa, aptomat ở vị trí OFF, không có chuyển động cơ khí.

- Nếu không đạt, quay lại bước cách ly và khắc phục ngay.

Bước 7: Thực Hiện Công Việc (Perform The Work):

- Tiến hành bảo dưỡng (kiểm tra lớp lót, thay ống gió nóng, sửa van…).

- Giám sát liên tục: đặt biển cảnh báo, kiểm soát khí độc, sử dụng PPE đầy đủ (bộ đồ chịu nhiệt, mặt nạ phòng độc CO).

- Nếu công việc kéo dài, kiểm tra lại LOTO mỗi ca và chuyển giao khóa nhóm.

Bước 8: Phục Hồi Thiết Bị (Restoration):

- Kiểm tra khu vực sạch sẽ, rút hết công cụ, vật liệu thừa.

- Thông báo hoàn tất cho bộ phận vận hành.

- Tháo thẻ và khóa (chỉ người gắn mới tháo khóa cá nhân; trong nhóm, tháo theo thứ tự sign out).

- Khởi động lò theo quy trình khởi động lò cao (từ từ, kiểm tra an toàn từng bước).

- Ghi chép hoàn tất vào hồ sơ LOTO.

 

Cảnh Báo An Toàn (WARNING):

- KHÔNG BAO GIỜ bỏ qua bước đo khí CO hoặc kiểm tra nhiệt độ – có thể dẫn đến ngộ độc CO chết người hoặc bỏng nhiệt độ cao nghiêm trọng.

- Lò cao là thiết bị có nguy cơ nổ cao nhất trong nhà máy thép – vi phạm LOTO có thể gây tai nạn thảm khốc cho nhiều người.

- Đào tạo định kỳ (ít nhất 1 lần/năm) và diễn tập LOTO lò cao là bắt buộc để tuân thủ Luật An toàn, vệ sinh lao động Việt Nam và tiêu chuẩn quốc tế.

Quy trình này nên được điều chỉnh chi tiết dựa trên thiết kế lò cao cụ thể tại nhà máy (ví dụ: lò cao 1.000 m³ hay 5.000 m³), và sử dụng làm tài liệu đào tạo, SOP hoặc dán tại phòng điều khiển lò cao.

 

Tác giả: Prolockey