Quy trình Khóa và Treo thẻ an toàn (LOTO) 8 bước: Hướng dẫn và Danh mục kiểm tra

Một công nhân 18 tuổi đang vệ sinh máy trộn vữa di động thì cánh tay bị kẹt vào trong máy. Một thợ sơn làm việc gần đó đã cố gắng tắt máy nhưng các bánh răng không tách rời, vì vậy anh ta đã kêu cứu. Cuối cùng, một đồng nghiệp khác mới có thể tắt được máy trộn. Đội ngũ y tế khẩn cấp đã nỗ lực giải cứu người công nhân, nhưng anh đã tử vong tại hiện trường.

Những bi kịch như thế này hoàn toàn có thể ngăn chặn được nếu có chương trình đào tạo Khóa và Treo thẻ an toàn (LOTO) phù hợp. Người sử dụng lao động có trách nhiệm giữ cho nơi làm việc an toàn, cung cấp cho nhân viên các khóa đào tạo cần thiết và trang bị bảo hộ cá nhân (PPE). Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn các mối nguy hiểm tại công trường xây dựng hay nhà xưởng sản xuất, nhưng chúng ta có thể thực hiện các bước để ngăn ngừa hoặc giảm thiểu rủi ro. Đó chính là mục đích của quy trình Khóa và Treo thẻ an toàn (LOTO).

Khóa và Treo thẻ an toàn (LOTO) là gì?

Quy trình Khóa và Treo thẻ an toàn nhằm bảo vệ người lao động khỏi các rủi ro chấn thương do việc kích hoạt máy móc bất ngờ hoặc giải phóng năng lượng đột ngột trong khi nhân viên đang thực hiện bảo trì hoặc sửa chữa. Quy trình này phải là một phần của chương trình LOTO tổng thể. Với Khóa an toàn (Lockout), nguồn năng lượng được cách ly khỏi máy móc bằng một thiết bị khóa. Trong khi đó, Treo thẻ (Tagout) là quy trình dán nhãn bất cứ khi nào việc khóa an toàn được yêu cầu, bao gồm việc treo một thẻ thông tin với các chi tiết bắt buộc phải điền đầy đủ.

Khóa an toàn (Lockout) vs. Treo thẻ an toàn (Tagout)

Mặc dù cả khóa và treo thẻ đều là các thành phần không thể tách rời của quy trình kiểm soát năng lượng nguy hiểm, chúng có hai chức năng khác nhau trong việc đảm bảo an toàn lao động.

- Khóa an toàn (Lockout): Liên quan đến việc đặt các thiết bị khóa vật lý lên cơ cấu cách ly năng lượng để đảm bảo thiết bị không thể bị kích hoạt.

- Treo thẻ (Tagout): Liên quan đến việc gắn thẻ cảnh báo vào thiết bị cách ly năng lượng. Mặc dù thẻ treo không ngăn chặn về mặt vật lý việc kích hoạt thiết bị, nhưng nó đóng vai trò là một cơ chế cảnh báo quan trọng.

Xét về mức độ an toàn, Lockout được coi là đáng tin cậy hơn vì nó khóa chặt thiết bị ở trạng thái an toàn thông qua một rào cản vật lý. Tagout, dù hiệu quả khi là một phần của quy trình an toàn, nhưng phụ thuộc rất nhiều vào việc tuân thủ quy định và ý thức của tất cả nhân viên.

Tầm quan trọng của quy trình LOTO

An toàn LOTO quan trọng vì những lý do sau:

- Ngăn ngừa khởi động máy ngoài ý muốn: Đảm bảo máy móc được ngắt năng lượng đúng cách để tránh khởi động bất ngờ, bảo vệ thợ bảo trì khỏi các chấn thương nghiêm trọng như cắt cụt chi hoặc tử vong.

- Kiểm soát năng lượng nguy hiểm: Nhận diện và triệt tiêu một cách hệ thống các nguồn năng lượng nguy hiểm như điện, cơ năng, hóa chất, bảo vệ công nhân trong quá trình bảo trì.

- Tuân thủ quy định pháp luật: Tuân thủ các quy định an toàn (như OSHA hoặc TCVN) để tránh các hình phạt pháp lý và thể hiện cam kết đối với an toàn của người lao động.

- Duy trì môi trường làm việc an toàn: Thúc đẩy văn hóa an toàn, giúp giữ chân nhân viên và tăng năng suất thông qua môi trường làm việc đảm bảo.

- Giảm thiểu tai nạn và tử vong tại nơi làm việc: Giảm tỷ lệ thương tật liên quan đến bảo trì, từ đó giảm chi phí y tế và phí bảo hiểm.

- Bảo vệ khỏi hậu quả pháp lý và tài chính: Ngăn ngừa tai nạn dẫn đến tiền phạt, kiện tụng và tổn hại danh tiếng công ty.

- Khuyến khích các thực hành tốt nhất: Đào tạo định kỳ giúp nhân viên cập nhật các giao thức an toàn, thúc đẩy cải tiến liên tục các tiêu chuẩn an toàn.

Các thiết bị LOTO thiết yếu

Sự thành công của quy trình LOTO phụ thuộc rất lớn vào các công cụ và thiết bị được sử dụng.

BẢNG: CÁC THIẾT BỊ KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) THIẾT YẾU (Dành cho đào tạo an toàn và trang bị vật tư nhà máy)

💡 Lời khuyên từ Chuyên gia EHS cho bảng này:

1. Phân biệt màu sắc (Color Coding): Tại nhà máy Việt Nam, chúng ta nên quy định màu sắc ổ khóa để dễ quản lý:

- Màu Đỏ: Cho nhân viên Bảo trì (Maintenance).

- Màu Xanh Dương: Cho nhân viên Vận hành (Production/Operator).

- Màu Vàng: Cho nhân viên nhà thầu (Contractor).

2. Tiêu chuẩn "1 Người - 1 Khóa - 1 Chìa": Đây là nguyên tắc vàng. Tuyệt đối không sử dụng loại ổ khóa có chìa chủ (Master Key) hoặc chìa trùng nhau cho mục đích LOTO cá nhân.

3. Kiểm tra thiết bị: Các thiết bị khóa nhựa lâu ngày trong môi trường nhiệt độ cao hoặc hóa chất có thể bị giòn, gãy. Cần đưa vào danh mục kiểm tra an toàn hàng tháng.

Tuân thủ tiêu chuẩn an toàn LOTO

Tại Hoa Kỳ, tiêu chuẩn chính là OSHA 1910.147. Các yếu tố chính bao gồm:

- Chương trình kiểm soát năng lượng: Người sử dụng lao động phải xây dựng, triển khai và thực thi chương trình bao gồm quy trình kiểm soát, đào tạo nhân viên và kiểm tra định kỳ.

- Đào tạo nhân viên: Đảm bảo nhân viên hiểu mục đích và có kỹ năng áp dụng, sử dụng và tháo gỡ thiết bị cách ly năng lượng.

- Kiểm tra định kỳ: Phải được thực hiện ít nhất hàng năm để đảm bảo quy trình vẫn hiệu quả.

Quy trình Khóa và Treo thẻ an toàn: Hướng dẫn 8 bước

Bước 1: Chuẩn bị dừng máy (Shutdown Preparation)

Lập kế hoạch và thông báo về việc thực hiện LOTO. Xem xét tất cả các nguồn năng lượng liên quan (điện, thủy lực, khí nén...). Thông báo cho tất cả Nhân viên bị ảnh hưởng trong khu vực.

Bước 2: Thông báo và Dừng máy (Shutdown Initiation)

Tắt máy theo đúng trình tự hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc quy trình nội bộ của công ty để tránh các nguy cơ do dừng máy đột ngột.

Bước 3: Xác định và Cách ly nguồn năng lượng (Energy Source Isolation)

Xác định chính xác các nguồn năng lượng (điện, cơ, hóa, nhiệt...). Thực hiện cách ly bằng cách ngắt Aptomat hoặc đóng van. Sau đó, gắn thiết bị khóa an toàn vào các điểm cách ly này.

Bước 4: Treo thẻ cảnh báo (Lockout Tag Placement)

Gắn thẻ cảnh báo an toàn tại mỗi điểm khóa. Thẻ phải ghi rõ thông tin cảnh báo không được vận hành thiết bị.

Bước 5: Giải phóng hoặc Chặn năng lượng tồn dư (Stored Energy Release/Blocking)

Xả điện năng trong tụ điện, xả áp suất khí nén/thủy lực, hạ thấp các bộ phận có thể rơi do trọng lực hoặc chặn các cơ cấu lò xo đang bị nén.

Bước 6: Kiểm tra và Xác minh LOTO (Lockout Tagout Verification)

Bước cực kỳ quan trọng. Thử khởi động máy bằng các nút điều khiển thông thường để đảm bảo máy không hoạt động và năng lượng đã được kiểm soát hoàn toàn. Sau khi thử, đưa các nút điều khiển về trạng thái "Tắt" (OFF).

Bước 7: Thực hiện bảo trì hoặc sửa chữa (Equipment Maintenance)

Tiến hành công việc khi máy đã an toàn. Nhân viên phải đeo PPE phù hợp và luôn cảnh giác trong suốt quá trình làm việc.

Bước 8: Khôi phục hoạt động của thiết bị (Equipment Service Restoration)

Kiểm tra lại khu vực, đảm bảo tất cả dụng cụ đã được lấy ra và máy móc đã lắp ráp hoàn chỉnh. Chỉ người đã gắn khóa mới được phép tháo khóa. Thông báo cho nhân viên liên quan và tái cấp nguồn theo trình tự.

Danh mục kiểm tra (Checklist) quy trình LOTO

Các sai lầm phổ biến nhất trong quy trình LOTO

- Không dùng khóa vì nghĩ rằng công việc chỉ mất vài phút.

- Thực hiện khóa nhưng lại để quên chìa khóa tại ổ khóa.

- Nhờ người khác tắt máy hoặc khóa hộ (ủy quyền sai quy định).

- Chỉ khóa bộ điều khiển mà không khóa nguồn tổng hoặc các nguồn phụ.

- Bắt đầu sửa chữa ngay sau khi khóa mà không thực hiện bước Xác minh (Test thử).

Mẫu quy trình LOTO tham khảo (Máy làm đá/Máy lạnh công nghiệp)

- Thông báo cho: Giám sát HVAC, Giám sát điện, Giám sát khu vực và nhân viên tại hiện trường.

- Giải thích lý do dừng máy để bảo trì.

- Xác định vị trí và loại năng lượng (Ví dụ: Điện 3 pha 208/230V).

- Hiểu rõ mối nguy và cách kiểm soát.

- Kiểm tra hoạt động bình thường của máy trước khi tắt.

- Thực hiện quy trình dừng máy tiêu chuẩn.

- Mở tủ điện, ngắt Aptomat cấp nguồn cho máy.

- Gắn ổ khóa và thiết bị khóa vào Aptomat này.

- Xác nhận việc cách ly bằng cách: Đảm bảo không có ai ở khu vực nguy hiểm và dùng đồng hồ vạn năng (voltmeter) kiểm tra điện áp.

- Đưa các nút điều khiển về vị trí "OFF" hoặc trung lập.

- Bắt đầu thực hiện công việc bảo trì.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Q: Ai có trách nhiệm thực hiện LOTO?

A: Người sử dụng lao động chịu trách nhiệm thiết lập chương trình. Tuy nhiên, chỉ những Nhân viên được ủy quyền (đã qua đào tạo) mới được phép thực hiện các thao tác khóa và treo thẻ.

Q: Cắt ổ khóa LOTO có phạm luật không?

A: Có. Việc tự ý cắt khóa LOTO khi chưa được phép là vi phạm nghiêm trọng quy định an toàn. Chỉ người treo khóa hoặc cấp quản lý cao nhất (theo quy trình khẩn cấp của công ty) mới được phép tháo khóa sau khi đã đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Q: Quy trình đúng cho Khóa & Treo thẻ an toàn là gì? 

A: Quy trình kiểm soát năng lượng đúng cho Khóa & Treo thẻ an toàn bao gồm các bước chính: chuẩn bị tắt máy, tắt thiết bị, cách ly khỏi nguồn năng lượng, áp dụng thiết bị khóa và thẻ, kiểm tra năng lượng dự trữ, xác nhận khóa, thực hiện bảo trì, và cuối cùng khôi phục thiết bị vào trạng thái vận hành. Mỗi bước phải được ghi chép và thực hiện cẩn thận để đảm bảo an toàn.

Q: Khi nào cần thực hiện LOTO đối với thiết bị?

 A: LOTO cần thực hiện bất cứ khi nào công việc bảo trì hoặc sửa chữa có nguy cơ tiếp xúc với năng lượng nguy hiểm, hoặc khi khởi động bất ngờ, cấp năng lượng hoặc giải phóng năng lượng dự trữ có thể gây hại cho nhân viên. Điều này áp dụng cho các công việc như sửa chữa, vệ sinh, lắp đặt và kiểm tra thiết bị.

Q: Ai chịu trách nhiệm về quy trình Khóa & Treo thẻ an toàn? 

A: Người sử dụng lao động chịu trách nhiệm triển khai và thực thi chương trình LOTO toàn diện. Điều này bao gồm đào tạo nhân viên, cung cấp thiết bị Khóa & Treo thẻ cần thiết và đảm bảo tuân thủ quy trình. Trong nhà máy, các nhân viên được ủy quyền và được đào tạo đặc biệt chịu trách nhiệm thực hiện quy trình LOTO.

Q: Có phải ai cũng được thực hiện Khóa & Treo thẻ an toàn? 

A: Không, không phải ai cũng được thực hiện Khóa & Treo thẻ an toàn. Chỉ những nhân viên được ủy quyền và đã được đào tạo về quy trình LOTO dành riêng cho thiết bị và nhà máy mới được phép thực hiện khóa và treo thẻ. Những người này phải hiểu rõ các mối nguy hiểm liên quan đến thiết bị và được đào tạo về cách cách ly và kiểm soát các mối nguy hiểm đó một cách đúng đắn.

Q: Có vi phạm pháp luật khi cắt ổ khóa LOTO không?

A:  Có, việc cắt ổ khóa LOTO mà không được ủy quyền là vi phạm pháp luật và trái với quy định an toàn. Ổ khóa LOTO là thiết bị bảo vệ cá nhân, chỉ được tháo bởi chính người đã áp dụng hoặc trong các trường hợp đặc biệt theo chính sách LOTO của công ty, thường phải dưới sự giám sát của quản lý và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn. Việc tháo không phép có thể dẫn đến thương tích nghiêm trọng hoặc tử vong, cùng hậu quả pháp lý cho cá nhân liên quan.