Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) trong ngành Hàng tiêu dùng nhanh

NỘI DUNG VỀ KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) TRONG NGÀNH HÀNG TIÊU DÙNG NHANH (FMCG)

I. Bối cảnh triển khai và Sự cần thiết

Ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) là ngành công nghiệp thiết yếu gắn liền với đời sống nhân dân và là trụ cột quan trọng của thị trường tiêu dùng Việt Nam. Ngành này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hàng ngày mà còn đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy nội cầu, ổn định việc làm và thúc đẩy sự phối hợp trong chuỗi cung ứng.

1. Đặc điểm cốt lõi của ngành:

Ngành FMCG có các đặc trưng điển hình như: "Dây chuyền sản xuất mật độ cao (chiết rót thực phẩm, nồi nhũ hóa hóa mỹ phẩm, máy dán nhãn đồ uống), thiết bị vận hành liên tục 24/7 và Năng lượng nguy hiểm (Hazardous Energy) đa dạng."

Trong các tình huống bảo trì, sửa chữa (như thay khuôn dây chuyền chiết rót, vệ sinh nồi nhũ hóa, kiểm tra máy đóng gói), rủi ro từ năng lượng nguy hiểm kết hợp với "áp lực về hiệu suất sản xuất" tạo ra những mối nguy lớn. Nếu không thực hiện Cách ly nguồn năng lượng (Energy Isolation) (ví dụ: không ngắt nguồn điện motor dây chuyền chiết rót, không khóa nguồn nhiệt nồi nhũ hóa), rất dễ dẫn đến các tai nạn như: "kẹp máy, rò rỉ nguyên liệu (năng lượng hóa học), bỏng nhiệt độ cao". Ngoài ra, việc thiếu kiểm soát có thể gây dừng máy ngoài kế hoạch (trong ngành FMCG, dừng máy 1 giờ có thể thiệt hại hàng chục triệu đồng). LOTO chính là giải pháp then chốt để "Cân bằng giữa an toàn và tính liên tục của sản xuất".

2. Các loại Năng lượng nguy hiểm:

- Năng lượng cốt lõi: Điện năng (mô tơ dây chuyền, hệ thống điều khiển điện), Cơ năng (bánh răng truyền động dây chuyền chiết rót, bộ phận ép của máy đóng gói), Nhiệt năng (thanh gia nhiệt nồi nhũ hóa, thiết bị nướng thực phẩm).

- Năng lượng phụ trợ: Thủy lực (thiết bị nâng hạ trên dây chuyền), Khí nén (tay gắp khí nén, máy thổi chai), Hóa năng (phụ gia thực phẩm, chất hoạt động bề mặt hóa mỹ phẩm, hóa chất tẩy rửa CIP).

II. Các điểm cách ly tham khảo

III. Lợi ích của việc triển khai

- Bảo vệ kép An toàn và Sản xuất: Vừa bảo vệ nhân viên khỏi tai nạn kẹp máy, bỏng hóa chất; vừa giảm thời gian dừng máy ngoài ý muốn thông qua "Quy trình LOTO chuẩn hóa" (ví dụ: LOTO trên dây chuyền chiết rót giúp rút ngắn thời gian bảo trì), tạo sự cân bằng giữa an toàn và hiệu suất.

- Tuân thủ quy định và Năng lực thực thi: Đáp ứng yêu cầu của OSHA, ISO và các quy định trong nước như Luật An toàn vệ sinh lao động, tiêu chuẩn GB hoặc TCVN tương đương. Đặc biệt, các doanh nghiệp FMCG (nhất là mảng thực phẩm) cần đạt chứng nhận ATVSTP, trong đó tính tuân thủ LOTO là một trong những hạng mục kiểm duyệt cốt lõi.

- Đảm bảo chi phí sản xuất: Giảm thiểu chi phí bồi thường tai nạn lao động, chi phí sửa chữa thiết bị (ví dụ: hỏng mô tơ nồi nhũ hóa do không cách ly nguồn điện). Đồng thời, nâng cao mức độ quản lý an toàn giúp tăng cường sự tin tưởng của người tiêu dùng.

- Chuẩn hóa quy trình vận hành: Thông qua LOTO để quy chuẩn hóa "Quy trình bảo trì thiết bị", phù hợp với đặc điểm "nhiều dây chuyền, nhiều ca làm việc" của ngành FMCG, tránh rủi ro do sự khác biệt trong thao tác giữa các ca trực.

Việc tuân thủ các thực hành này không chỉ bảo vệ nhân viên mà còn thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc xây dựng văn hóa an toàn và cải tiến liên tục.

IV. Đề xuất Thiết bị khóa an toàn LOTO

Dưới đây là bảng “Thiết bị khóa an toàn LOTO khuyến nghị” dành riêng cho nhà máy ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), được chuẩn hóa theo văn phong tài liệu đào tạo EHS/LOTO, phù hợp sử dụng trực tiếp trong PDF – slide đào tạo – SOP nội bộ tại Việt Nam.

BẢNG THIẾT BỊ KHÓA AN TOÀN LOTO KHUYẾN NGHỊ (NGÀNH FMCG)

Lưu ý triển khai trong nhà máy FMCG

- Luôn thực hiện Lockout kết hợp Tagout, không chỉ treo thẻ cảnh báo.

- Mỗi nhân viên được ủy quyền (Authorized Employee) phải sử dụng ổ khóa an toàn cá nhân.

- Đối với dây chuyền hoạt động 24/7 – nhiều ca, bắt buộc áp dụng khóa nhóm (Group Lockout).

- Thiết bị khóa phải phù hợp với vệ sinh an toàn thực phẩm (bề mặt dễ làm sạch, vật liệu bền hóa chất).

Quy trình Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) chi tiết Ngành Hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) 

(Theo tiêu chuẩn OSHA 29 CFR 1910.147 – Kiểm soát năng lượng nguy hiểm, điều chỉnh phù hợp với môi trường nhà máy sản xuất thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, hóa mỹ phẩm tại Việt Nam)

Quy trình LOTO là bắt buộc khi thực hiện bảo trì, sửa chữa, vệ sinh, thay khuôn, thay linh kiện trên các thiết bị sản xuất liên tục (dây chuyền chiết rót, máy đóng gói, nồi nhũ hóa, máy dán nhãn, máy thổi chai, băng tải, máy trộn, thiết bị gia nhiệt, hệ thống bơm, v.v.) để ngăn chặn khởi động bất ngờ hoặc giải phóng năng lượng nguy hiểm (điện, cơ, nhiệt, thủy lực, khí nén, hóa học).

Chỉ Nhân viên được ủy quyền (Authorized Employee) mới được thực hiện các bước khóa & treo thẻ. Nhân viên bị ảnh hưởng (Affected Employee) phải được thông báo trước và không được vận hành thiết bị khi đang áp dụng LOTO.

Các bước thực hiện LOTO (6–8 bước cơ bản – FMCG)

Bước 1: Chuẩn bị (Preparation)

- Xác định toàn bộ nguồn năng lượng nguy hiểm liên quan đến thiết bị cần bảo trì (điện động cơ, cơ truyền động, nhiệt gia nhiệt, khí nén, thủy lực, hóa chất lưu trữ trong đường ống).

- Xác định vị trí các thiết bị cách ly năng lượng (aptomat/cầu dao chính, công tắc ngắt khẩn cấp, van khóa khí/nước/hóa chất, phích cắm điện, cơ cấu khóa bánh răng).

- Đánh giá rủi ro đặc thù FMCG: áp lực sản xuất cao, nguy cơ rò rỉ hóa chất, bỏng nhiệt, nghiền kẹp ở tốc độ dây chuyền cao.

- Chuẩn bị đầy đủ thiết bị LOTO: ổ khóa an toàn cá nhân, thiết bị khóa van, khóa cáp, khóa công tắc, thẻ cảnh báo, hộp khóa nhóm (group lockbox).

- Thông báo rõ ràng cho tất cả Nhân viên bị ảnh hưởng (các ca liên quan, kỹ thuật, vận hành) về thời gian dừng máy và LOTO.

Bước 2: Tắt máy / Ngắt hoạt động (Shutdown)

- Thực hiện quy trình tắt máy chuẩn của thiết bị (nút dừng chính, HMI dừng dây chuyền, tắt gia nhiệt).

- Thực hiện theo thứ tự an toàn: hạ áp suất hệ thống, dừng gia nhiệt trước, sau đó mới dừng động cơ.

- Cảnh báo ⚠: Không sử dụng nút dừng khẩn cấp (E-stop) hoặc khóa liên động làm phương án tắt máy chính thức.

Bước 3: Cách ly nguồn năng lượng (Energy Isolation)

- Vận hành tất cả thiết bị cách ly để ngắt hoàn toàn: kéo aptomat xuống OFF, đóng van khí/nước/hóa chất, tháo phích cắm (nếu an toàn), khóa cơ cấu truyền động.

- Đảm bảo cách ly vật lý – không dựa vào phần mềm, điều khiển từ xa hoặc timer.

Bước 4: Áp dụng thiết bị khóa & treo thẻ (Application of Lockout/Tagout Devices)

- Gắn thiết bị khóa an toàn lên mỗi điểm cách ly để giữ ở vị trí ngắt (OFF/SAFE).

- Mỗi Nhân viên được ủy quyền tham gia bảo trì phải gắn ổ khóa an toàn cá nhân riêng (mỗi người một khóa, chìa khóa chỉ người đó giữ).

- Treo thẻ cảnh báo an toàn kèm thông tin: họ tên người khóa, ngày giờ, lý do, bộ phận liên hệ, số điện thoại khẩn cấp.

- Khóa nhóm (Group Lockout): Sử dụng hộp khóa nhóm – tất cả thành viên gắn khóa cá nhân vào hộp, chỉ người phụ trách nhóm giữ chìa khóa hộp.

Bước 5: Xả năng lượng lưu trữ & giải phóng nguy hiểm (Release of Stored Energy)

- Xả hết năng lượng còn dư: xả áp khí nén, xả thủy lực, làm nguội thiết bị gia nhiệt (nồi nhũ hóa, lò nướng), xả hóa chất trong đường ống, chặn cơ học các bộ phận có nguy cơ rơi hoặc chuyển động do trọng lực.

- Ngăn ngừa tái tích tụ năng lượng (đặc biệt với hệ thống gia nhiệt và hóa chất).

- Cảnh báo ⚠: Bước này cực kỳ quan trọng để tránh bỏng nhiệt, rò rỉ hóa chất, nghiền kẹp khi mở nắp thiết bị.

Bước 6: Xác nhận cách ly (Verification of Isolation)

- Thử khởi động thiết bị (nhấn nút start trên bảng điều khiển) để xác nhận không hoạt động, sau đó trả về vị trí OFF.

- Sử dụng dụng cụ đo: multimeter kiểm tra điện áp = 0V, đồng hồ áp suất kiểm tra khí/thủy lực = 0 bar.

- Quan sát các bộ phận chuyển động (băng tải, bánh răng, cánh khuấy) đã dừng hoàn toàn.

- Kiểm tra nhiệt độ bề mặt (nếu có gia nhiệt) đã an toàn.

- Cảnh báo ⚠: Chỉ khi xác nhận thành công bước này, công việc bảo trì mới được phép bắt đầu.

Sau khi hoàn thành 6 bước trên → Công việc bảo trì/vệ sinh được phép thực hiện.

Các bước tháo LOTO và khởi động lại thiết bị

Bước 7: Hoàn tất công việc & dọn dẹp

- Kiểm tra thiết bị đã hoàn thành bảo trì, lắp ráp đầy đủ, vệ sinh sạch sẽ (đặc biệt quan trọng với thiết bị thực phẩm).

- Dọn sạch dụng cụ, vật liệu, hóa chất vệ sinh khỏi khu vực.

- Đảm bảo tất cả người lao động rời khỏi vùng nguy hiểm.

Bước 8: Tháo khóa & thẻ – Khởi động lại

- Chỉ người đã gắn khóa mới được phép tháo khóa và thẻ của mình.

- Thông báo cho tất cả Nhân viên bị ảnh hưởng rằng LOTO sắp được tháo và thiết bị sẽ khởi động lại.

- Tháo khóa theo thứ tự ngược (bắt đầu từ khóa cuối cùng gắn vào).

- Khởi động thiết bị theo quy trình chuẩn, kiểm tra vận hành bình thường, không có rung động lạ, rò rỉ, nhiệt độ bất thường.

- Trường hợp đặc biệt: Nếu người gắn khóa không có mặt (ca khác, nghỉ phép), chỉ được tháo khi tuân thủ quy trình đặc biệt được phê duyệt và đã liên lạc hết sức có thể.

Lưu ý đặc biệt cho nhà máy FMCG tại Việt Nam

- Ưu tiên khóa (lockout) thay vì chỉ treo thẻ (tagout) – tagout chỉ dùng khi không thể khóa được và phải có biện pháp bổ sung.

- Với thiết bị gia nhiệt (nồi nhũ hóa, lò sấy): phải chờ nguội hoàn toàn + xác nhận nhiệt độ < 40–50°C trước khi mở nắp.

- Với hóa chất: luôn xả sạch đường ống và kiểm tra nồng độ khí độc (nếu cần) trước khi mở thiết bị.

- Trong môi trường nhiều ca, nhiều dây chuyền: sử dụng hệ thống quản lý khóa cá nhân hóa (màu sắc khác nhau theo ca/bộ phận).

- Đào tạo định kỳ (ít nhất 1 lần/năm) và kiểm tra thực hành LOTO theo Luật An toàn, vệ sinh lao động và yêu cầu SC (an toàn thực phẩm).

- Ghi chép đầy đủ hồ sơ LOTO (biểu mẫu khóa, danh sách người tham gia) để phục vụ kiểm tra nội bộ và cơ quan chức năng.

Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình này giúp ngăn ngừa tai nạn nghiêm trọng: nghiền kẹp cơ khí, điện giật, bỏng nhiệt, rò rỉ hóa chất, đồng thời giảm thiểu thời gian ngừng sản xuất không kế hoạch. An toàn là ưu tiên số 1 – Không có ngoại lệ trong sản xuất FMCG!