Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) trong các Dự án Ngoài khơi (Offshore)

NỘI DUNG VỀ KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) CHO CÁC DỰ ÁN NGOÀI KHƠI (OFFSHORE)

I. Bối cảnh triển khai và Sự cần thiết

Các dự án ngoài khơi là bộ phận quan trọng trong nền kinh tế biển và an ninh năng lượng quốc gia. Lĩnh vực này đang phát triển mạnh mẽ: Tính đến năm 2024, công suất điện gió ngoài khơi lắp đặt mới và khai thác dầu khí tại các vùng biển sâu như Biển Đông và Vịnh Bắc Bộ không ngừng phá vỡ các kỷ lục, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo nguồn cung năng lượng.

1. Đặc điểm cốt lõi của ngành:

Dự án ngoài khơi có các đặc trưng điển hình như: "Môi trường làm việc khép kín (không gian giàn khoan hạn chế), Năng lượng nguy hiểm (Hazardous Energy) đa dạng (bao gồm thiết bị áp suất cao), khó cứu hộ cứu nạn (xa đất liền) và môi trường nhạy cảm (rò rỉ dầu dễ gây ô nhiễm biển)."

Trong các tình huống bảo trì, sửa chữa (như bảo dưỡng máy khoan, kiểm tra đường ống dẫn dầu, bảo trì hệ thống thủy lực trên giàn), các năng lượng nguy hiểm kết hợp với rủi ro từ "sóng gió trên biển và đường ống áp suất cao" tạo ra mối nguy chồng chất. Nếu không thực hiện Cách ly nguồn năng lượng (Energy Isolation) (ví dụ: máy khoan không được khóa bàn quay, đường ống áp suất cao không được xả áp), rất dễ dẫn đến tai nạn như: "kẹp máy, tia chất lỏng áp suất cao phun trào, cháy nổ". Ngoài ra, sự cố có thể gây ô nhiễm môi trường biển (do rò rỉ hóa năng). LOTO chính là "lá chắn tam điểm" để bảo vệ con người, bảo vệ thiết bị và bảo vệ môi trường.

2. Các loại Năng lượng nguy hiểm:

- Năng lượng cốt lõi: Điện năng (hệ thống cung cấp điện giàn khoan, thiết bị điều khiển điện), Thủy lực (tời thủy lực máy khoan, thiết bị nâng hạ giàn), Cơ năng (bàn quay máy khoan, bơm chuyển dầu), Khí nén (van khí nén, dụng cụ cầm tay dùng khí), Hóa năng (dung dịch khoan, dầu thô, hóa chất tẩy rửa chuyên dụng).

- Năng lượng đặc biệt: Áp suất năng (đường ống dẫn dầu áp suất cao ngoài khơi, hệ thống thiết bị ngăn chặn thổi tung – BOP).

II. Các điểm cách ly tham khảo

III. Lợi ích của việc triển khai

- Ba tầng bảo vệ an toàn: Bảo vệ nhân viên khỏi tai nạn kẹp máy và tổn thương do tia áp suất cao phun trào; tránh hư hỏng các thiết bị cốt lõi như máy khoan, bộ ngăn chặn thổi tung (giá trị mỗi máy khoan ngoài khơi có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng); ngăn chặn rò rỉ hóa năng (dầu thô, dung dịch khoan) gây ô nhiễm môi trường, đáp ứng tiêu chuẩn kép về "An toàn biển + Bảo vệ môi trường".

- Đảm bảo tính tuân thủ và vận hành: Đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như OSHA, IOGP, IMO và các quy định an toàn dầu khí trong nước. Đối với các dự án ngoài khơi, tính tuân thủ LOTO là hạng mục kiểm duyệt cốt lõi để cấp phép an toàn sản xuất.

- Giảm thiểu rủi ro ứng phó khẩn cấp: Thời gian phản ứng cứu hộ ngoài khơi thường rất dài (thường mất vài giờ). LOTO giúp giảm thiểu nguy cơ "tai nạn dây chuyền" (ví dụ: đường ống áp suất cao chưa cách ly bị rò rỉ có thể gây ra các vụ nổ liên hoàn).

- Xây dựng uy tín trong ngành: Thể hiện năng lực kiểm soát đối với các "công việc nguy cơ cao ngoài khơi", đáp ứng các yêu cầu khắt khe về an toàn của các tập đoàn dầu khí quốc tế.

Việc tuân thủ các thực hành này không chỉ bảo vệ nhân viên mà còn thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc xây dựng văn hóa an toàn và cải tiến liên tục.

IV. Đề xuất Thiết bị khóa an toàn LOTO

Chào bạn, với tư cách là chuyên gia EHS, tôi hiểu rằng việc lựa chọn thiết bị không chỉ là mua sắm, mà là để xây dựng một hệ thống cô lập năng lượng hiệu quả tại thực địa.

Dưới đây là bảng tổng hợp đề xuất các Thiết bị khóa an toàn (Lockout Devices) được phân loại theo mục đích sử dụng, giúp bạn dễ dàng lập kế hoạch trang bị cho nhà máy hoặc dự án:

BẢNG ĐỀ XUẤT THIẾT BỊ KHÓA AN TOÀN LOTO

💡 Lưu ý quan trọng từ chuyên gia EHS:

- Tiêu chuẩn màu sắc: Nên phân quy định màu sắc rõ ràng (ví dụ: Màu đỏ cho Nhân viên Bảo trì, Màu xanh cho Nhân viên Vận hành, Màu vàng cho Nhà thầu) để dễ dàng nhận diện tại hiện trường.

- Hệ thống chìa: Nên chọn loại Keyed Different (KD) - Mỗi ổ khóa 1 chìa riêng biệt - để đảm bảo tính duy nhất và an toàn tuyệt đối cho từng cá nhân.

- Tính năng Giữ chìa (Key Retaining): Luôn chọn ổ khóa không cho phép rút chìa khi khóa đang mở. Điều này đảm bảo nhân viên không bao giờ quên khóa thiết bị vào điểm cách ly.

Quy trình Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) chi tiết Dự án Ngoài khơi (Offshore) – Dầu khí và Điện gió 

(Theo tiêu chuẩn OSHA 29 CFR 1910.147, IOGP Report 510/511, và các quy định an toàn dầu khí biển Việt Nam – điều chỉnh phù hợp với môi trường nền tảng ngoài khơi)

Quy trình LOTO là bắt buộc khi thực hiện bảo trì, sửa chữa, kiểm tra, bảo dưỡng trên các thiết bị ngoài khơi (máy khoan, bộ chống phun BOP, hệ thống thủy lực, đường ống áp suất cao, cần cẩu, hệ thống nén khí, bơm truyền dầu, thiết bị tách khí-dầu, v.v.) để ngăn chặn khởi động bất ngờ hoặc giải phóng năng lượng nguy hiểm (điện, thủy lực, cơ, khí nén, áp suất, hóa học).

Chỉ Nhân viên được ủy quyền (Authorized Employee) mới được thực hiện các bước khóa & treo thẻ. Nhân viên bị ảnh hưởng (Affected Employee) phải được thông báo trước và không được vận hành thiết bị khi đang áp dụng LOTO. Trên nền tảng ngoài khơi: Quy trình phải được phê duyệt bởi Người phụ trách an toàn nền tảng (OIM – Offshore Installation Manager) hoặc người được ủy quyền.

Các bước thực hiện LOTO (6–8 bước cơ bản – Offshore)

Bước 1: Chuẩn bị (Preparation)

- Xác định toàn bộ nguồn năng lượng nguy hiểm liên quan đến công việc (điện hệ thống cấp nguồn, thủy lực tời khoan, áp suất đường ống, cơ bàn xoay, khí nén dụng cụ, hóa chất dung dịch khoan/dầu thô).

- Xác định vị trí các thiết bị cách ly năng lượng (aptomat/cầu dao chính, van cách ly áp suất cao, van khóa khí/nước, bộ chống phun BOP, cơ cấu khóa bàn xoay, phích cắm điện nếu có).

- Đánh giá rủi ro đặc thù offshore: gió sóng, không gian hạn chế, thời gian cứu hộ dài, nguy cơ ô nhiễm biển nếu rò rỉ.

- Chuẩn bị đầy đủ thiết bị LOTO chống ăn mòn (ổ khóa an toàn inox, thiết bị khóa van chịu áp suất cao, khóa mặt bích mù, khóa cáp, thẻ cảnh báo chống thấm nước, hộp khóa nhóm).

- Thông báo kế hoạch LOTO qua hệ thống thông tin nền tảng (radio, PA system) cho tất cả ca trực, bộ phận liên quan và OIM.

Bước 2: Tắt máy / Ngắt hoạt động (Shutdown)

- Thực hiện quy trình tắt máy chuẩn của thiết bị (theo SOP của nhà sản xuất và nền tảng).

- Thực hiện theo thứ tự an toàn: giảm áp suất hệ thống, dừng bơm, khóa bàn xoay, tắt gia nhiệt (nếu có), dừng động cơ.

- Cảnh báo ⚠: Không sử dụng nút dừng khẩn cấp (E-stop) hoặc hệ thống ESD (Emergency Shutdown) làm phương án tắt máy chính thức cho LOTO.

Bước 3: Cách ly nguồn năng lượng (Energy Isolation)

- Vận hành tất cả thiết bị cách ly để ngắt hoàn toàn: kéo aptomat xuống OFF, đóng van cách ly kép (double block & bleed nếu áp suất cao), khóa bộ chống phun BOP ở vị trí đóng, tháo/đóng mù mặt bích nếu cần.

- Đảm bảo cách ly vật lý – không dựa vào phần mềm SCADA, điều khiển từ xa hoặc timer.

- Cảnh báo ⚠: Với đường ống áp suất cao, phải áp dụng double block & bleed + xả áp giữa hai van.

Bước 4: Áp dụng thiết bị khóa & treo thẻ (Application of Lockout/Tagout Devices)

- Gắn thiết bị khóa an toàn lên mỗi điểm cách ly để giữ ở vị trí ngắt (OFF/SAFE).

- Mỗi Nhân viên được ủy quyền tham gia phải gắn ổ khóa an toàn cá nhân riêng (mỗi người một khóa, chìa khóa chỉ người đó giữ).

- Treo thẻ cảnh báo an toàn chống thấm: ghi rõ họ tên, chức vụ, ngày giờ, lý do, bộ phận, số liên lạc khẩn cấp.

- Khóa nhóm (Group Lockout): Bắt buộc sử dụng hộp khóa nhóm (group lockbox) – tất cả thành viên gắn khóa cá nhân vào hộp, chỉ OIM hoặc người phụ trách nhóm giữ chìa khóa hộp.

Bước 5: Xả năng lượng lưu trữ & giải phóng nguy hiểm (Release of Stored Energy)

- Xả hết năng lượng còn dư: xả áp suất đường ống (vent to safe location), xả thủy lực, xả khí nén, làm nguội thiết bị, xả hóa chất/dầu trong đường ống, chặn cơ học các bộ phận có nguy cơ rơi hoặc chuyển động do trọng lực.

- Sử dụng bleed valve và flare system để xả an toàn (tránh xả trực tiếp ra môi trường biển).

- Cảnh báo ⚠: Bước này cực kỳ quan trọng để tránh phun tia áp suất cao, rò rỉ dầu thô/dung dịch khoan gây ô nhiễm biển.

Bước 6: Xác nhận cách ly (Verification of Isolation)

- Thử khởi động thiết bị (nhấn nút start hoặc thử điều khiển) để xác nhận không hoạt động, sau đó trả về vị trí OFF.

- Sử dụng dụng cụ đo: multimeter kiểm tra điện áp = 0V, đồng hồ áp suất kiểm tra = 0 bar (double check với bleed point), kiểm tra vị trí BOP đã đóng hoàn toàn.

- Quan sát các bộ phận chuyển động (bàn xoay, bơm, cần cẩu) đã dừng hoàn toàn.

- Cảnh báo ⚠: Chỉ khi xác nhận thành công bước này, công việc bảo trì mới được phép bắt đầu. Ghi nhận kết quả xác nhận vào biểu mẫu LOTO.

Sau khi hoàn thành 6 bước trên → Công việc bảo trì được phép thực hiện.

Các bước tháo LOTO và khởi động lại thiết bị

Bước 7: Hoàn tất công việc & dọn dẹp

- Kiểm tra thiết bị đã hoàn thành bảo trì, lắp ráp đầy đủ, không còn dụng cụ hoặc vật liệu thừa.

- Dọn sạch khu vực, đảm bảo không có nguy cơ rò rỉ dầu/hóa chất ra biển.

- Báo cáo hoàn tất cho OIM hoặc người phụ trách.

Bước 8: Tháo khóa & thẻ – Khởi động lại

- Chỉ người đã gắn khóa mới được phép tháo khóa và thẻ của mình.

- Thông báo qua hệ thống PA/radio cho toàn nền tảng rằng LOTO sắp được tháo và thiết bị sẽ khởi động lại.

- Tháo khóa theo thứ tự ngược (bắt đầu từ khóa cuối cùng gắn vào).

- Khởi động thiết bị theo quy trình chuẩn, kiểm tra vận hành bình thường, không rung động lạ, không rò rỉ, áp suất ổn định.

- Trường hợp đặc biệt: Nếu người gắn khóa không có mặt (ca khác, trực thăng về đất liền), chỉ được tháo khi tuân thủ quy trình đặc biệt được OIM phê duyệt và đã liên lạc hết sức có thể.

Lưu ý đặc biệt cho nền tảng ngoài khơi tại Việt Nam

- Ưu tiên khóa (lockout) tuyệt đối – tagout chỉ dùng khi không thể khóa và phải có biện pháp bổ sung + phê duyệt đặc biệt.

- Với áp suất cao và hóa chất: luôn áp dụng double block & bleed + xả áp an toàn, kiểm tra nồng độ khí độc trước khi vào không gian kín.

- Sử dụng ổ khóa và thiết bị LOTO chống ăn mòn (inox 316 hoặc nhựa chịu dầu).

- Trong môi trường nhiều ca trực, gió sóng: sử dụng hệ thống quản lý khóa màu sắc theo ca/bộ phận + hộp khóa nhóm bắt buộc.

- Đào tạo định kỳ (ít nhất 1 lần/năm) và diễn tập LOTO theo Quy định an toàn sản xuất dầu khí biển và yêu cầu cấp Giấy phép an toàn khai thác dầu khí biển.

- Ghi chép đầy đủ hồ sơ LOTO (biểu mẫu, danh sách người tham gia, ảnh xác nhận) để phục vụ kiểm tra của cơ quan chức năng (Cục An toàn và Môi trường Công nghiệp, PVN…).

Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình này giúp ngăn ngừa tai nạn nghiêm trọng: nghiền kẹp cơ khí, phun tia áp suất cao, cháy nổ, ô nhiễm biển, đồng thời bảo vệ thiết bị giá trị hàng chục tỷ đồng. An toàn ngoài khơi – Không có chỗ cho sai sót!