Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) trong ngành phân bón hóa học

KHÓA & TREO THẺ AN TOÀN (LOTO) TRONG NGÀNH PHÂN BÓN HÓA HỌC

I. Bối cảnh triển khai và Sự cần thiết

Ngành phân bón là ngành công nghiệp cốt lõi đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Bằng việc cung cấp các dưỡng chất thiết yếu cho sản xuất nông nghiệp, ngành phân bón liên quan trực tiếp đến sự phát triển của nông nghiệp hiện đại và sự ổn định của đời sống nhân dân.

1. Đặc điểm cốt lõi của ngành:

Ngành phân bón mang các đặc trưng điển hình như: "Mật độ hóa chất nguy hiểm cao (Ammonia, Axit Nitric, Urê, Axit Phosphoric...), nhiều thiết bị nhiệt độ và áp suất cao (Tháp tổng hợp, bồn phản ứng, thiết bị trao đổi nhiệt), chuỗi quy trình công nghệ dài (Tiền xử lý nguyên liệu → Tổng hợp → Tạo hạt → Lưu trữ)". Trong các tình huống bảo trì, sửa chữa (như kiểm tra bồn phản ứng, vệ sinh bồn chứa, bảo trì bơm), rủi ro từ năng lượng nguy hiểm và hóa chất luôn song hành. LOTO là biện pháp an toàn then chốt để ngăn chặn rủi ro kép: "Giải phóng năng lượng ngoài ý muốn + Rò rỉ hóa chất".

2. Các loại năng lượng nguy hiểm:

- Năng lượng trọng yếu: Điện năng (Động cơ, hệ thống điều khiển điện); Cơ năng (Thiết bị truyền động, máy tạo hạt); Hóa năng (Năng lượng phản ứng hóa học nguy hiểm, ăn mòn do rò rỉ); Nhiệt năng (Nhiệt độ tháp tổng hợp có thể đạt 400°C+, hệ thống hơi nước); Khí động năng (Van của thiết bị sản xuất Ammonia khí nén, hệ thống khí nén).

- Rủi ro đặc thù: Một số thiết bị (như bồn chứa Ammonia) tồn tại đồng thời "Hóa năng + Áp suất", nếu không cách ly có thể gây nổ hoặc ngộ độc nghiêm trọng.

II. Các điểm cách ly tham khảo

III. Lợi ích khi triển khai

1. Bảo vệ an toàn ba lớp:

Ngăn chặn tình trạng "rò rỉ hóa chất, cháy nổ, bỏng nhiệt do năng lượng giải phóng bất ngờ"; bảo vệ nhân viên khỏi ngộ độc, điện giật, tai nạn cơ khí; giảm thiểu rủi ro hư hỏng các thiết bị trọng yếu như tháp tổng hợp, bồn chứa Ammonia.

2. Tuân thủ pháp lý và Chứng chỉ vận hành:

Đáp ứng các tiêu chuẩn OSHA, ILO và quy định trong nước như Luật An toàn, vệ sinh lao động, GB 50485-2020, Nghị định quản lý hóa chất nguy hiểm. Việc thực hiện LOTO giúp doanh nghiệp tránh bị đánh giá "Có nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng" (đặc biệt đối với thiết bị hóa chất có áp suất), từ đó quy đổi rủi ro bị đình chỉ sản xuất hoặc phạt hành chính nặng.

3. Bảo đảm kép về Sản xuất và Chi phí:

Thông qua quy trình LOTO chuẩn hóa, doanh nghiệp giảm thiểu thời gian "xác nhận áp suất và nồng độ khí độc" lặp đi lặp lại. Đồng thời, rút ngắn thời gian dừng dây chuyền do sự cố (sự cố tại hệ thống tổng hợp Ammonia có thể gây dừng sản xuất nhiều tuần), bảo đảm tính liên tục trong cung ứng phân bón (đặc biệt vào cao điểm mùa vụ).

4. Thể hiện trách nhiệm:

Khẳng định năng lực kiểm soát rủi ro kép "Hóa chất + Năng lượng" của doanh nghiệp, phù hợp với định hướng "An toàn sản xuất để bảo đảm nguồn cung" của ngành phân bón, tăng cường niềm tin cho nhân viên, cơ quan quản lý và xã hội.

Việc tuân thủ các thực hành này không chỉ bảo vệ nhân viên mà còn thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc xây dựng văn hóa an toàn và cải tiến liên tục.

IV. Đề xuất Thiết bị khóa an toàn LOTO

Dưới đây là Bảng danh mục vật tư (BOQ) đề xuất cho một Cụm thiết bị tổng hợp Ammonia (Ammonia Synthesis Unit).

Do đặc thù môi trường có tính ăn mòn hóa học cao (Axit, Ammonia) và rủi ro cháy nổ (Zone 0/1), các thiết bị được lựa chọn ưu tiên vật liệu Inox 316, nhựa Zenex™ hoặc Nylon siêu bền chống ăn mòn và không phát sinh tia lửa.

DANH MỤC THIẾT BỊ LOTO CHO CỤM TỔNG HỢP AMMONIA

💡 Lưu ý chuyên môn dành cho Kỹ sư EHS Phân bón:

- Vật liệu gọng khóa: Tuyệt đối không dùng gọng thép mạ thông thường vì hơi Ammonia và Axit sẽ làm rỉ sét lõi khóa chỉ sau 1-2 tháng, gây kẹt khóa khi đang làm việc. Bắt buộc dùng Gọng Inox 316.

- Khóa mặt bích (Flange Lockout): Trong ngành phân bón, quy tắc "Positive Isolation" (Cách ly tuyệt đối) là bắt buộc. Khi tháo mặt bích để đặt tấm mù (Spectacle Blind), thiết bị khóa mặt bích sẽ ngăn chặn việc vô tình tháo tấm mù khi chưa hoàn thành công việc.

- Hệ thống Chìa khóa: Nên áp dụng hệ thống Master Key (Chìa chủ) nhưng chỉ do Trưởng Ban An toàn hoặc Giám đốc nhà máy giữ trong tủ niêm phong để xử lý các tình huống khẩn cấp (như nhân viên quên chìa khi đã về nhà).

Quy trình Khóa & Treo thẻ an toàn (LOTO) chi tiết – Ngành sản xuất phân bón hóa học (Dựa trên tiêu chuẩn OSHA 1910.147, các hướng dẫn ILO về an toàn hóa chất nguy hiểm, và thực tiễn áp dụng tại các nhà máy phân bón lớn ở Việt Nam – nơi có rủi ro kép từ năng lượng nguy hiểm kết hợp hóa chất nguy hiểm như amoniac, axit nitric, urê, áp suất cao, nhiệt độ cao)

Quy trình LOTO bắt buộc được thực hiện bởi Nhân viên được ủy quyền (Authorized Employee) trước mọi hoạt động bảo trì, sửa chữa, vệ sinh bồn chứa, kiểm tra lò phản ứng, bảo dưỡng bơm, thay thế đường ống… trên các thiết bị có nguồn năng lượng nguy hiểm và/hoặc hóa chất nguy hiểm.

Mục đích: Ngăn chặn hoàn toàn sự khởi động bất ngờ, giải phóng năng lượng, rò rỉ hóa chất, nổ, ngộ độc – những tai nạn có thể gây hậu quả nghiêm trọng đến tính mạng và môi trường trong ngành phân bón.

Quy trình thực hiện LOTO (8 bước chuẩn – áp dụng phổ biến trong ngành phân bón)

Bước 1: Chuẩn bị và lập kế hoạch

- Xác định tất cả nguồn năng lượng nguy hiểm và hóa chất nguy hiểm liên quan đến thiết bị (điện, cơ học, nhiệt, áp suất, khí nén, hóa năng từ amoniac/urê/axit…).

- Tham khảo phiếu quy trình LOTO cụ thể của thiết bị (Lockout Procedure) do nhà máy lập sẵn cho từng loại: tháp tổng hợp amoniac, bồn chứa NH₃, lò phản ứng urê, máy tạo hạt, bơm hóa chất…

- Đánh giá rủi ro kép (năng lượng + hóa chất), lập kế hoạch cách ly và xử lý hóa chất dư.

- Thông báo cho tất cả Nhân viên bị ảnh hưởng (Affected Employees) về kế hoạch dừng thiết bị, thời gian cách ly, và các biện pháp an toàn bổ sung (PPE, giám sát khí độc).

- Chuẩn bị: ổ khóa cá nhân, thiết bị khóa van áp suất cao, khóa khí nén, thẻ cảnh báo, khóa nhóm, dụng cụ xả áp suất, thiết bị đo khí (nếu cần).

Bước 2: Thông báo cho nhân viên bị ảnh hưởng 

Thông báo rõ ràng (loa khu vực, bảng thông báo tại chỗ, liên lạc trực tiếp) rằng thiết bị sẽ bị khóa, không được vận hành, và khu vực có nguy cơ hóa chất cao. Đảm bảo không còn người trong vùng nguy hiểm (bên trong bồn chứa, gần đường ống amoniac, khu vực tháp tổng hợp…).

Bước 3: Tắt máy / Ngắt hoạt động bình thường 

Tắt thiết bị theo trình tự vận hành chuẩn:

- Dừng hệ thống tự động, PLC, nút dừng khẩn cấp.

- Đưa các bộ phận về vị trí an toàn (đóng van chính, hạ áp suất dần).

- Thực hiện theo SOP vận hành để tránh tăng áp đột ngột hoặc phản ứng hóa học không kiểm soát.

Bước 4: Cách ly nguồn năng lượng 

Xác định và thao tác tất cả thiết bị cách ly năng lượng:

- Tắt cầu dao / aptomat chính và phụ.

- Đóng và khóa van khí nén, van thủy lực, van amoniac, van hơi (sử dụng thiết bị khóa van chịu áp suất cao).

- Ngắt phích cắm điện, rút cầu chì nếu cần.

- Khóa nguồn khí nén tại điểm cấp khí chính. Đảm bảo tất cả điểm cách ly ở vị trí OFF / CLOSED / SAFE.

Bước 5: Áp dụng thiết bị khóa & treo thẻ

- Gắn thiết bị khóa an toàn vào từng điểm cách ly để ngăn bật lại.

- Mỗi Nhân viên được ủy quyền gắn ổ khóa cá nhân (Safety Padlock).

- Treo thẻ cảnh báo an toàn tại mỗi điểm, ghi rõ:

+ Họ tên người khóa

+ Bộ phận / Nhóm

+ Thời gian khóa

+ Lý do (VD: Vệ sinh bồn chứa amoniac, kiểm tra tháp tổng hợp)

+ Số điện thoại liên lạc

- Khóa nhóm: Sử dụng khóa chốt an toàn (Hasps) hoặc hộp khóa nhóm (Group Lockout Box) khi nhiều người tham gia.

Bước 6: Xả và giải phóng năng lượng tích trữ + Xử lý hóa chất dư Xả hết năng lượng và hóa chất còn dư:

- Xả áp suất khí nén, hơi nước, amoniac về 0 bar (kiểm tra đồng hồ áp suất).

- Xả hóa chất dư từ đường ống, bồn chứa về vị trí an toàn (theo quy trình xả thải hóa chất).

- Làm nguội thiết bị nhiệt độ cao (tháp tổng hợp, lò phản ứng).

- Xả tụ điện, xả áp suất dư.

- Đo nồng độ khí độc (NH₃, NOₓ…) để xác nhận an toàn trước khi vào khu vực. Đảm bảo trạng thái zero energy và zero hazardous chemical.

Bước 7: Xác nhận cách ly thành công (Verification of Isolation) – Bước quan trọng nhất

- Thử khởi động thiết bị bằng các cách thông thường → phải không hoạt động.

- Kiểm tra đồng hồ: áp suất = 0, nhiệt độ an toàn, điện áp = 0.

- Thử mở van bằng tay (nếu an toàn) để xác nhận không còn áp suất.

- Đo khí độc lần cuối để xác nhận không còn rò rỉ.

- Nếu phát hiện áp suất hoặc khí độc tích tụ lại → phải xả và giám sát liên tục. → Chỉ khi xác nhận hoàn toàn zero energy & zero chemical hazard mới được phép bắt đầu công việc.

Bước 8: Thực hiện công việc bảo trì

- Luôn giữ ổ khóa cá nhân trong suốt quá trình.

- Sử dụng đầy đủ PPE chống hóa chất (bộ đồ bảo hộ hóa chất, mặt nạ phòng độc, găng tay chịu axit…).

- Nếu công việc kéo dài qua ca, thực hiện chuyển giao LOTO theo quy trình ca.

- Ghi chép đầy đủ vào phiếu theo dõi LOTO và giấy phép làm việc trong không gian hạn chế (nếu vào bồn chứa).

Quy trình tháo LOTO (Release from Lockout/Tagout) – Chỉ thực hiện khi hoàn tất

- Kiểm tra khu vực: Dọn sạch dụng cụ, đảm bảo thiết bị hoàn chỉnh, không còn người trong vùng nguy hiểm.

- Thông báo cho Nhân viên bị ảnh hưởng rằng sắp tháo LOTO và khởi động lại.

- Chỉ người đã gắn khóa mới được phép tháo ổ khóa cá nhân và thẻ cảnh báo.

- Tháo khóa theo thứ tự ngược: → Xả năng lượng/hóa chất dư lần cuối → tháo khóa → bật lại thiết bị cách ly → kiểm tra khởi động an toàn (chạy thử không tải, giám sát khí độc).

- Ghi nhận hoàn tất vào phiếu LOTO.

CẢNH BÁO QUAN TRỌNG

- Không bao giờ tháo khóa của người khác trừ trường hợp khẩn cấp và đã có phê duyệt bằng văn bản từ lãnh đạo cấp cao.

- Bỏ qua bước xác nhận cách ly là nguyên nhân chính gây tai nạn chết người trong ngành phân bón (nổ bồn amoniac, ngộ độc khí NH₃, bỏng axit…).

- Đào tạo định kỳ, kiểm tra thực hành hàng năm (Periodic Inspection) và diễn tập tình huống khẩn cấp là bắt buộc theo Luật An toàn, vệ sinh lao động và Nghị định quản lý hóa chất nguy hiểm.

Quy trình cần được tùy chỉnh chi tiết cho từng thiết bị cụ thể (tháp tổng hợp amoniac, bồn chứa NH₃ áp suất cao, máy tạo hạt urê…) và tích hợp vào Giấy phép làm việc an toàn (Confined Space Permit, Hot Work Permit, Chemical Handling Permit) của nhà máy.

Tuân thủ nghiêm ngặt giúp ngăn ngừa tai nạn nghiêm trọng, bảo vệ tính mạng người lao động, thiết bị giá trị cao và đảm bảo cung ứng phân bón liên tục cho nông nghiệp.